Είναι αλήθεια ότι υπάρχει ημερολόγιο φαγητού στη Νορβηγία;

---

Ναι, υπάρχει.

Ήταν έντονη αυτή η αίσθηση κάθε φορά που έμπαινα στα σούπερ μάρκετ: ότι υπάρχει ένα άτυπο, εποχιακό ημερολόγιο φαγητού στη Νορβηγία. Δεν ήταν γραμμένο πουθενά. Κανείς δεν το ανακοίνωνε στις ειδήσεις. Κι όμως, τη στιγμή που άλλαζαν οι εποχές, τα καλάθια αγορών των Νορβηγών άλλαζαν μαζί τους.

Συγκεκριμένα φαγητά ανήκουν σε συγκεκριμένες στιγμές. Κάποια εμφανίζονται μόνο μια φορά το χρόνο, κάποια μόνο τα Σαββατοκύριακα, και κάποια μοιάζουν να έχουν καλύτερη γεύση απλώς και μόνο επειδή έχει αλλάξει το φως έξω.

Το Τελετουργικό των Γλυκών του Σαββάτου

Ας ξεκινήσουμε με το πιο διάσημο. Το Σάββατο είναι η μέρα του lørdagsgodt (των γλυκών του Σαββάτου). Το τμήμα με τα ζαχαρωτά στο σούπερ μάρκετ γεμίζει σαν τόπος προσκυνήματος. Έχω δει παιδιά να κάνουν panting (ανακύκλωση κουτιών και μπουκαλιών για να πάρουν την εγγύηση) ώστε να έχουν χαρτζιλίκι το Σάββατο για να αγοράσουν godteri (ζαχαρωτά).

Το να προσπαθήσεις να αγοράσεις χύμα ζαχαρωτά μια Τρίτη μοιάζει κάπως επαναστατικό, σαν να παραβιάζεις έναν εθνικό κώδικα δεοντολογίας. Το lørdagsgodt είναι το εβδομαδιαίο κουμπί επανεκκίνησης. Μια άδεια για να χαλαρώσεις. Μια πολιτισμική συμφωνία ότι μία ημέρα την εβδομάδα, η ζάχαρη κερδίζει.

Πάσχα: Kvikk Lunsj και Πορτοκάλια

Το Πάσχα στη Νορβηγία είναι πρακτικά μια δική του εποχή. Δεν έχει σημασία αν πηγαίνεις στα βουνά ή αν κάθεσαι στον καναπέ σου. Θα αγοράσεις πορτοκάλια και Kvikk Lunsj (σοκολάτα γκοφρέτα). Είναι αδιαπραγμάτευτο.

Κανείς δεν μπορεί να εξηγήσει ακριβώς το γιατί. Κάποιοι αναφέρονται σε μεγάλες διαδρομές με σκι, άλλοι επιμένουν ότι είναι παράδοση, άλλοι απλώς ανασηκώνουν τους ώμους και λένε: «Έτσι είναι τα πράγματα» (Sånn er det bare).

Η Πρώτη Ζεστή Μέρα: Solo και Ψητά Λουκάνικα

Η σχέση της Νορβηγίας με το καλοκαίρι είναι βαθιά συναισθηματική. Την πρώτη μέρα που η θερμοκρασία ξεπερνά τους 10°C, όλοι είναι έξω. Παλτά ανοιχτά. Πρόσωπα στραμμένα στον ήλιο. Μια ψησταριά μιας χρήσης εμφανίζεται (engangsgrill), σαν να την κάλεσε κάποιος αρχαίος νόμος της φύσης.

Και εκεί, στο χέρι κάποιου, βρίσκεται ένα μπουκάλι Solo (πορτοκαλάδα). Είναι ένας εορτασμός για την επιστροφή του φωτός. Μια κοινή αναγνώριση ότι ο χειμώνας ήταν μακρύς, αλλά τα καταφέραμε. Ένα pølse (λουκάνικο) μέσα σε ένα λεπτό σαν χαρτί ψωμάκι για χοτ ντογκ, φαγωμένο γρήγορα… και ναι, η χώρα γεύεται εσπεριδοειδή και κάρβουνο, και νιώθει ζωντανή.

Φθινόπωρο: Καιρός για Σιγομαγειρεμένο Φαγητό

Όταν οι βροχές εγκαθίστανται και οι νύχτες αρχίζουν να πέφτουν νωρίτερα, κάτι αλλάζει στις νορβηγικές κουζίνες. Τα φαγητά κατσαρόλας επιστρέφουν. Lapskaus και Lammefrikassé. Φαγητά που μοιάζουν να σε αγκαλιάζουν από μέσα.

Αυτή είναι η εποχή του koselig (της θαλπωρής): κεριά, μάλλινες κάλτσες και κατσαρόλες που σιγοβράζουν απλώς και μόνο επειδή έτσι νιώθεις όμορφα. Το φθινοπωρινό φαγητό είναι λιγότερο τελετουργικό από τα άλλα. Είναι περισσότερο μια διάθεση. Ένα νεύμα προς τη ζεστασιά, τη βραδύτητα και την ανάγκη να δημιουργήσεις μια άνεση που μπορεί να φαγωθεί με το κουτάλι.

• Lapskaus (Λάπσκαους): Είναι ένα πυκνό, χορταστικό κοκκινιστό ή καφετί Suppe-stew (σούπα-φαγητό κατσαρόλας) με κρέας, πατάτες και ρίζες λαχανικών. Συνήθως φτιάχνεται με μοσχάρι (ή μερικές φορές χοιρινό ή λουκάνικα), κομμένο σε μικρούς κύβους, μαζί με πατάτες, καρότα, γογγύλια (rutabaga), σελινόριζα και πράσο.
• Lammefrikassé (Φρικασέ Αρνιού): Είναι η νορβηγική εκδοχή του αρνίσιου φρικασέ, πολύ διαφορετική όμως από την ελληνική, καθώς δεν έχει αυγολέμονο ούτε μαρούλι. Είναι ένα πιάτο-γιορτή για τη φθινοπωρινή συγκομιδή, αφού τότε η Νορβηγία έχει εξαιρετικής ποιότητας φρέσκο αρνίσιο κρέας. Περιέχει κομμάτια αρνιού με το κόκκαλο (για περισσότερη γεύση) και φθινοπωρινά λαχανικά όπως καρότα, πράσα, κουνουπίδι ή parsnips (λευκά καρότα).

Χριστούγεννα: Τα πράγματα σοβαρεύουν!

Και μετά υπάρχουν τα Χριστούγεννα. Εδώ είναι που το νορβηγικό εποχιακό φαγητό γίνεται σχεδόν ιερό. Το πρώτο σημάδι είναι η julebrus (χριστουγεννιάτικο αναψυκτικό), η οποία φτάνει στα καταστήματα εβδομάδες πριν από τα στολίδια. Οι άνθρωποι έχουν έντονα συναισθήματα για το ποιο είδος και χρώμα julebrus είναι το σωστό.

Τα pepperkaker (παραδοσιακά νορβηγικά χριστουγεννιάτικα μπισκότα τζίντζερ) εμφανίζονται παντού. Στους χώρους εργασίας. Στα σχολεία. Στο διάδρομο του γείτονά σου για λόγους άγνωστους.

Και μετά ξεκινά η πραγματική αντίστροφη μέτρηση. Pinnekjøtt (στα δυτικά – Vestlandet), ribbe (στα ανατολικά – Østlandet) και lutefisk (στη Βόρεια Νορβηγία – Nord-Norge). Τι είναι το Ribbe; Χοιρινή πανσέτα/πλευρά στο φούρνο (με τραγανή πέτσα). Το Pinnekjøtt από την άλλη είναι αρνησια/πρόβεια παϊδάκια στον ατμό (παστά/αποξηραμένα). Και το Lutefisk είναι μπακαλιάρος λευκός αποξηραμένος (stockfish) ο οποίος έχει υποστεί επεξεργασία με αλυσίβα (καυστική ποτάσα ή σόδα) και στη συνέχεια έχει ξεπλυθεί καλά με καθαρό νερό. Αυτή η χημική διαδικασία δίνει στο ψάρι μια πολύ ιδιαίτερη, ζελατινώδη υφή (σαν ζελές) και μια μοναδική, έντονη μυρωδιά

Ολόκληρες περιοχές καθορίζονται από την εορταστική τους πίστη. Το να ρωτήσεις κάποιον ποιο χριστουγεννιάτικο δείπνο προτιμά δεν είναι μια απλή, καθημερινή ερώτηση. Μπορεί να αλλάξει το κλίμα μιας συζήτησης.

Υπάρχει επίσης και μια πτυχή κοινωνικής συμπεριφοράς εδώ. Δεν ξεκινάς το χριστουγεννιάτικο φαγητό πολύ νωρίς, αλλά δεν περιμένεις και πολύ αργά. 18:00 είναι μια πολύ καλή ώρα!

Χειμώνας: Κλημεντίνες με το Κασόνι

Μόλις περάσουν τα Χριστούγεννα και το χειμωνιάτικο σκοτάδι απλωθεί για τα καλά, το έθνος στρέφεται στις κλημεντίνες. Ολόκληρα κασόνια από αυτές.

Οι Νορβηγοί τρώνε κλημεντίνες με τον τρόπο που άλλες χώρες χρησιμοποιούν τα συμπληρώματα βιταμινών. Τα χέρια σου μυρίζουν εσπεριδοειδή για εβδομάδες. Το μπολ του σαλονιού είναι πάντα γεμάτο. Έχει λιγότερο να κάνει με τη γεύση και περισσότερο με την αντιμετώπιση της κατάστασης. Ο χειμώνας είναι μακρύς. Οι κλημεντίνες είναι φωτεινές. Βγάζει απόλυτο νόημα.

Το Μοτίβο Πίσω από Όλα

Το συναρπαστικό με το νορβηγικό ημερολόγιο φαγητού είναι ότι κανείς δεν στο διδάσκει. Το απορροφάς απλώς και μόνο ζώντας εδώ, παρακολουθώντας τι κάνουν οι άλλοι άνθρωποι, και τελικά συνειδητοποιώντας ότι έχεις αρχίσει να κάνεις το ίδιο χωρίς να το σκέφτεσαι.

Τα ίδια τα φαγητά έχουν λιγότερη σημασία από αυτό που αντιπροσωπεύουν: Σηματοδοτούν το χρόνο. Φέρνουν προβλεψιμότητα. Σου θυμίζουν ότι η ζωή κινείται σε εποχές εδώ. Οι εποχές της Νορβηγίας είναι έντονες. Φως και σκοτάδι. Ζέστη και κρύο. Μέσα και έξω. Το ημερολόγιο φαγητού δίνει σχήμα στο έτος, παρηγοριά στο σκοτάδι, γιορτή στο φως και, ίσως αθόρυβα, μια αίσθηση του ανήκειν.

Αυτό είναι κάτι που μπορεί να είναι δύσκολο να το νιώσουν οι νεοφερμένοι στη Νορβηγία! Δεν πρόκειται μόνο για το να τρως συγκεκριμένα φαγητά σε συγκεκριμένες στιγμές. Πρόκειται για το να νιώθεις εναρμονισμένος με το μέρος που τώρα αποκαλείς σπίτι σου.

Σαν Ελληνίδα, τιμούσα πάντα την ελληνική παράδοση στις γιορτές των Χριστουγέννων. Όμως, ως καλεσμένη σε διάφορα julebord (χριστουγεννιάτικα τραπέζια/πάρτι), γνωρίζω ότι είθισται να προσφέρονται τόσο τοπικά όσο και διεθνή φαγητά, μιας και πρόκειται για μια πολυπολιτισμική κοινωνία – ειδικά στο Όσλο.

Ελπίζω να σας βοηθήσει αυτός ο οδηγός φαγητού και, όταν τον ακολουθήσετε, θα έχετε σίγουρα εναρμονιστεί πλήρως με το περιβάλλον!

---